ลำปาง Only

ถ้ำผาไทที่อำเภองาว หินงอกหินย้อยบอกเรื่องน้ำกับหินปูนอย่างไร

ก้าวเดียวจากแดดจ้าข้างนอกเข้าสู่ปากถ้ำ อากาศรอบตัวก็เปลี่ยนทันที ผิวหนังสัมผัสความชื้นเย็นที่ลอยออกมาจากความมืดด้านใน ได้กลิ่นดินและหินเปียก ตาต้องใช้เวลาครู่หนึ่งกว่าจะเริ่มเห็นรูปร่างของหินที่ห้อยลงมาจากเพดาน

ถ้ำผาไทอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติถ้ำผาไท อำเภองาว ทางตะวันออกเฉียงเหนือของลำปาง เป็นถ้ำในภูเขาหินปูนที่มีหินงอกหินย้อยให้ชม ก่อนจะเดินเข้าไปข้างใน ลองทำความเข้าใจก่อนว่าหินเหล่านี้เกิดขึ้นได้อย่างไร เพราะจะทำให้มองถ้ำได้ต่างไปจากเดิมมาก

หินปูนละลายในน้ำได้ ถ้าน้ำมีความเป็นกรดอ่อนๆ

หินปูนส่วนใหญ่เกิดจากแคลเซียมคาร์บอเนต ซึ่งมีต้นกำเนิดจากเปลือกและโครงร่างของสิ่งมีชีวิตในทะเลยุคโบราณที่ทับถมกันจนกลายเป็นหิน แผ่นดินที่เคยเป็นทะเลค่อยๆ ยกตัวขึ้นจนกลายเป็นภูเขา

เมื่อฝนตก น้ำฝนจะรับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากอากาศและจากดินที่ไหลซึมผ่าน กลายเป็นน้ำที่มีความเป็นกรดอ่อนมาก น้ำแบบนี้ค่อยๆ ละลายเนื้อหินปูนตามรอยแตกและรอยต่อของชั้นหิน เวลาผ่านไปนานมาก รอยแตกเล็กๆ ขยายเป็นโพรง และโพรงขยายเป็นถ้ำ

เพราะอย่างนี้ ถ้ำหินปูนจึงมักพบในพื้นที่ที่มีภูเขาหินปูนและฝนตกพอสมควร ภาคเหนือของไทยมีทั้งสองอย่าง

หยดน้ำทีละหยด สร้างหินงอกและหินย้อย

เมื่อน้ำที่ละลายหินปูนไว้ซึมลงมาถึงเพดานถ้ำ มันจะเจอกับอากาศในถ้ำ ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์บางส่วนหลุดออกไป น้ำจึงเก็บแร่ที่ละลายไว้ไม่ได้ทั้งหมด แร่แคลไซต์ส่วนหนึ่งจึงตกตะกอนติดอยู่ที่เพดาน

  • หินย้อย คือแร่ที่สะสมต่อกันลงมาจากเพดาน ทีละชั้นบางๆ เหมือนน้ำแข็งย้อยที่ค่อยๆ ยาวขึ้น
  • หินงอก คือแร่ที่สะสมจากหยดน้ำที่ตกถึงพื้น งอกขึ้นจากพื้นถ้ำทีละน้อย
  • เสาหิน เกิดเมื่อหินย้อยกับหินงอกที่อยู่ตรงกันเติบโตจนมาบรรจบกัน

การเติบโตนี้ช้ามาก ปลายหินย้อยที่เห็นตรงหน้าอาจต้องใช้เวลายาวนานกว่าจะยาวเท่านี้ หินที่ยังมีน้ำหยดอยู่และผิวยังเปียกวาวมักเป็นหินที่ยังเติบโต ส่วนหินที่แห้งสนิทอาจหยุดโตไปแล้ว เพราะน้ำเปลี่ยนเส้นทางไปที่อื่น

เรื่องของหินบอกอดีตของพื้นที่ได้หลายแบบ ที่ภาคอีสานก็มีคำถามน่าสนใจอีกแบบ ใครชอบเรื่องแบบนี้ ลองอ่านเหตุที่ชั้นหินของกาฬสินธุ์เก็บกระดูกสัตว์ดึกดำบรรพ์ไว้ได้มาก จะเห็นว่าหินแต่ละชนิดเก็บความทรงจำของโลกไว้ต่างกัน

เดินเข้าถ้ำผาไท สิ่งที่ควรมองหา

ทางเข้าถ้ำบางช่วงอาจเป็นทางขึ้นเนินหรือบันได ควรเดินอย่างไม่รีบเพื่อให้ร่างกายปรับตัวกับความชื้น เมื่อเข้าไปข้างในแล้ว ลองมองหาสิ่งต่อไปนี้

  • รูปทรงของหินย้อยบนเพดาน บางกลุ่มเรียงตัวเป็นแนวตามรอยแตกของหิน ซึ่งบอกว่าน้ำเคยซึมผ่านตรงนั้น
  • หินงอกบนพื้น สังเกตว่าตั้งอยู่ตรงกับหินย้อยด้านบนหรือไม่
  • ผิวหินที่เปียกกับผิวหินที่แห้ง เปรียบเทียบดูว่าจุดไหนยังมีชีวิต
  • ร่องรอยน้ำบนผนัง อย่างคราบเป็นริ้วหรือแผ่นหินที่ไหลย้อยเป็นม่าน

ถ้ำผาไทเป็นที่อยู่ของค้างคาวด้วย อาจได้ยินเสียงหรือเห็นค้างคาวเกาะอยู่บนเพดานในบางช่วง ควรพูดเบาและไม่ส่องไฟจ้าใส่กลุ่มค้างคาวนานๆ

เดินอย่างไรให้ถ้ำอยู่ได้นาน

หินงอกหินย้อยที่ใช้เวลายาวนานมากกว่าจะเกิด เสียหายได้ในพริบตาเดียว

  • ไม่แตะหิน น้ำมันและเหงื่อจากมือทำให้ผิวหินเปลี่ยน แร่ไม่เกาะต่อ และเกิดคราบดำ
  • เดินตามทางที่จัดไว้ นอกทางอาจเหยียบหินงอกเล็กๆ ที่เพิ่งเริ่มโตโดยไม่รู้ตัว
  • พกไฟฉายของตัวเอง แม้บางช่วงมีไฟส่องสว่าง แต่ไฟฉายช่วยให้เห็นทางเดินชัดกว่า
  • ไม่เก็บหินหรือเศษหินกลับบ้าน และไม่ทิ้งขยะใดๆ ไว้ในถ้ำ

ก่อนไป ให้ตรวจสอบข้อมูลการเปิดให้เข้าชมและข้อปฏิบัติล่าสุดจากอุทยานแห่งชาติถ้ำผาไท เพราะบางช่วงอาจปิดหรือจำกัดพื้นที่ตามสภาพอากาศ

อำเภองาวอยู่ไม่ไกลจากอำเภออื่นทางตอนบนของจังหวัด ใครอยากต่อทริปไปเห็นลำปางอีกด้าน ลองดูอำเภอรอบนอกแต่ละทางของลำปางว่ามีอะไรเด่น หรือถ้าสนใจเรื่องหินและผืนดินต่อ การไปทำความรู้จักแม่เมาะทั้งด้านเหมืองถ่านหินและโรงไฟฟ้า ก็เป็นอีกมุมของธรณีวิทยาในจังหวัด ส่วนคนที่ชอบป่าเงียบทางใต้ มีอุทยานแม่วะในอำเภอเถิน ให้เลือกไปอีกทาง

เมื่อเดินลึกเข้าไปจนถึงจุดที่มีหินย้อยใกล้ระดับสายตา ลองหยุดยืนนิ่งสักครู่ แล้วมองหยดน้ำเล็กๆ ที่เกาะอยู่ตรงปลายหินโดยไม่ยื่นมือไปแตะ หยดน้ำหยดนั้นกำลังทำงานแบบเดียวกับที่สร้างถ้ำทั้งถ้ำขึ้นมา