ลำปาง Only

ชามเซรามิกจากลำปางใช้ทุกวัน ล้าง เก็บ และเข้าไมโครเวฟได้แค่ไหน

ชามเซรามิกที่ซื้อจากลำปางส่วนใหญ่ใช้ใส่อาหารได้ทุกวัน ตราบใดที่เป็นชิ้นที่ผลิตมาเพื่อใส่อาหาร และเราดูแลให้ตรงกับชนิดของสีและลวดลายบนชิ้นนั้น เงื่อนไขเล็กๆ เหล่านี้แหละที่ทำให้ชามใบเดียวกันอยู่ได้หลายปี หรือบิ่นและซีดภายในไม่กี่เดือน

ด้านล่างคือห้าคำถามที่คนถือชามกลับบ้านมักถามกันบ่อย ตอบแบบสั้นและตรง

ชามที่ซื้อเป็นของฝาก ใส่อาหารจริงได้ไหม

ได้ ถ้าร้านขายเป็นภาชนะสำหรับใส่อาหาร ร้านเซรามิกในลำปางมีทั้งชามสำหรับใช้งานและของตกแต่งที่หน้าตาคล้ายกัน เช่น ชามใบจิ๋วสำหรับตั้งโชว์ หรือชิ้นที่ลงสีเพิ่มหลังเผาเพื่อความสวยงาม จุดนี้ดูจากภายนอกอย่างเดียวไม่ค่อยออก วิธีที่ง่ายที่สุดคือถามคนขายตรงๆ ว่าชิ้นนี้ทำมาใส่อาหารหรือเปล่า

ใครอยากรู้จักลายที่เห็นบ่อยที่สุดบนชามเหล่านี้ ลองอ่านเรื่องลายไก่ที่กลายเป็นภาพจำของงานเซรามิกเมืองนี้ ประกอบ

ล้างอย่างไรไม่ให้ลายซีด

ใช้ฟองน้ำด้านนุ่มกับน้ำยาล้างจานทั่วไปก็พอ เลี่ยงฝอยขัดโลหะหรือผงขัดหยาบ โดยเฉพาะชิ้นที่ลายอยู่บนผิวเคลือบ เพราะการขัดแรงซ้ำๆ จะทำให้สีบางลงทีละน้อย

ลายเขียนมือกับลายพิมพ์ลอกก็ดูแลต่างกันได้ ลายที่อยู่ใต้เคลือบมักทนการล้างกว่าลายที่ติดอยู่ด้านบน ถ้าอยากแยกให้ออกว่าชามที่ซื้อมาเป็นแบบไหน มีวิธีสังเกตฝีแปรงของงานมือเทียบกับลายลอก ให้ลองดู

ส่วนเครื่องล้างจาน ชามบางชิ้นใช้ได้ บางชิ้นไม่เหมาะ ขึ้นอยู่กับเนื้อดิน เคลือบ และวิธีลงสี ถ้าไม่แน่ใจให้ล้างมือไว้ก่อน ปลอดภัยกว่า

เข้าไมโครเวฟได้ไหม

ชามเคลือบเรียบที่ไม่มีโลหะใดๆ มักอุ่นอาหารได้ แต่มีข้อห้ามชัดเจนข้อหนึ่ง คือชิ้นที่มีขอบทอง เส้นเงิน หรือลวดลายที่ใช้สีโลหะ ห้ามเข้าไมโครเวฟ เพราะอาจเกิดประกายไฟและทำให้ลายเสียหาย

ชิ้นที่ลงสีเพิ่มบนเคลือบ หรือของที่ระลึกที่ไม่ได้ระบุว่าใช้กับไมโครเวฟได้ ก็ควรเลี่ยงไว้ก่อนเช่นกัน วิธีทดสอบที่บ้านอาจไม่บอกอะไรได้ครบ คำยืนยันจากร้านหรือโรงงานจึงน่าเชื่อถือกว่า

เอาจากตู้เย็นไปเจอน้ำร้อนทันทีได้หรือเปล่า

ไม่ควร เซรามิกไม่ชอบการเปลี่ยนอุณหภูมิฉับพลัน ชามที่เพิ่งออกจากตู้เย็นแล้วเทแกงเดือดลงไป หรือชามร้อนที่ถูกจุ่มลงน้ำเย็นจัด อาจเกิดรอยร้าวเล็กๆ ที่มองไม่เห็นในวันนั้น แต่ค่อยๆ ลามจนแตกในภายหลัง

ทางที่ดีคือพักชามไว้ให้หายเย็นก่อนใส่ของร้อน และปล่อยชามร้อนให้อุ่นลงก่อนล้าง รอยร้าวบางเส้นที่เกิดในเคลือบอาจเก็บคราบอาหารได้ ถ้าเห็นร้าวลึกหรือบิ่นที่ขอบปาก เปลี่ยนมาใช้เป็นกระถางหรือที่ใส่ของแทนจะดีกว่า

เก็บซ้อนอย่างไรไม่ให้บิ่น

ขอบปากและก้นชามคือจุดที่บิ่นง่ายที่สุด เพราะเป็นส่วนที่กระทบกันเวลาซ้อน วิธีง่ายๆ ที่ใช้ได้จริง

  • วางผ้าบาง กระดาษ หรือแผ่นรองนุ่มคั่นระหว่างใบ โดยเฉพาะชิ้นที่ชอบมาก
  • ไม่ซ้อนสูงเกินไป ใบล่างสุดรับน้ำหนักทั้งตั้ง
  • ซ้อนเฉพาะชามขนาดและทรงเดียวกัน ทรงต่างกันมักกดเป็นจุดจนเกิดรอย
  • ชิ้นที่มีลายบนเคลือบ อย่าให้ก้นชามใบบนถูกับลายใบล่าง

ตอนขนกลับบ้านก็ใช้หลักเดียวกัน ห่อทีละใบ แล้ววางไว้กลางกระเป๋าที่มีเสื้อผ้าล้อมรอบ

เรื่องการเก็บของที่ซื้อจากต่างจังหวัด ของแต่ละชนิดมีวิธีดูแลไม่เหมือนกัน ชามต้องกันกระแทก ส่วนของชิ้นเล็กอย่างอัญมณีกลับต้องกันรอยขีดข่วนและความชื้น ใครเคยซื้อของแบบนั้นมาจากภาคตะวันออก ลองดูวิธีเก็บพลอยกับเครื่องประดับเมืองจันท์ไว้ที่บ้านไม่ให้เป็นรอย ได้

ความทนของชามยังเกี่ยวกับเนื้อดินด้วย ใครอยากรู้ว่าทำไมเมืองนี้ผลิตเซรามิกได้มากตั้งแต่แรก มีเรื่องแหล่งดินขาวทางแจ้ห่มที่เป็นจุดเริ่ม ให้อ่านต่อ

ตอนยืนเลือกชามอยู่หน้าชั้น ถามคนขายหรือคนในโรงงานไว้สักประโยคว่าชิ้นนี้ลงสีใต้เคลือบหรือบนเคลือบ และผ่านการเผากี่รอบ คำตอบสั้นๆ นั้นจะบอกได้ชัดกว่าบทความไหนว่าชามใบนี้ควรถูกใช้และล้างอย่างไร