ลำปาง Only

เห็ดถอบและของป่าต้นฝนในกาดลำปาง เลือก ล้าง และกินอย่างไรให้ปลอดภัย

พอแผงในกาดเริ่มมีกะละมังใส่เม็ดกลมๆ สีหม่นเปื้อนดินวางเรียงอยู่ คนลำปางจะรู้ทันทีว่าฝนแรกของปีมาถึงแล้ว สำหรับคนมาเที่ยว ของพวกนี้อาจดูเหมือนก้อนดินธรรมดาจนเดินผ่านไปไม่ทันเหลียวมอง แต่มันคือเห็ดถอบ ของป่าที่หลายบ้านรอกินทั้งปี

ต้นฝนเป็นช่วงที่ของป่าหลายอย่างทยอยออกมาวางขาย ช่วงเวลาที่แน่นอนขึ้นอยู่กับฝนแต่ละปี บางปีมาเร็ว บางปีมาช้า ถ้าอยากลองชิม ควรรู้ไว้ก่อนว่าแต่ละอย่างต้องเลือกและเตรียมต่างกัน

เห็ดถอบ

เลือกอย่างไร

เห็ดถอบเป็นเห็ดที่โตใต้ผิวดินในป่า มีลักษณะกลม ผิวนอกหุ้มด้วยเปลือก แม่ค้ามักแยกขายตามความอ่อนแก่ เห็ดถอบอ่อนเนื้อในจะยังขาวและนุ่ม ส่วนเห็ดที่แก่แล้วเนื้อในจะเปลี่ยนสีเข้มและเปลือกแข็งขึ้น คนที่ชอบเนื้อกรุบมักเลือกแบบอ่อน ถ้าไม่แน่ใจ ขอให้แม่ค้าผ่าให้ดูสักลูก หรือถามว่ากองไหนเหมาะกับเมนูที่ตั้งใจจะทำ

ล้างและปรุงอย่างไร

ความยากของเห็ดถอบคือดินทรายที่ติดมาเต็มผิว ต้องแช่น้ำ ใช้มือถูหรือแปรงขัดเบาๆ แล้วเปลี่ยนน้ำหลายรอบจนน้ำใส ถ้าล้างไม่สะอาด เวลากินจะเจอทรายกรอบในปากจนเสียรสชาติ

คนเหนือนิยมเอาเห็ดถอบไปแกงกับผักพื้นบ้าน หรือคั่วกับเครื่องแกง สิ่งสำคัญคือต้องปรุงให้สุกทั่วถึง ถ้าซื้อเห็ดถอบที่แม่ค้าต้มมาแล้ว ควรนำมาอุ่นหรือปรุงซ้ำให้ร้อนก่อนกินอีกครั้ง

หน่อไม้

เลือกอย่างไร

หน่อไม้สดที่ขายในกาดต้นฝนมีหลายแบบ ทั้งที่ยังหุ้มกาบและที่แม่ค้าปอกมาให้แล้ว เลือกหน่อที่เนื้อแน่น ไม่ช้ำ และไม่มีกลิ่นเปรี้ยวผิดปกติ ถ้าเป็นหน่อไม้ต้มสำเร็จ ให้ดูว่าน้ำต้มใสและไม่มีฟองหรือกลิ่นแปลก

ต้มให้สุกเสมอ

หน่อไม้สดไม่ควรกินดิบ ต้องต้มให้สุกทั่วและเทน้ำต้มทิ้ง บางคนต้มสองรอบเพื่อลดความขม ส่วนหน่อไม้ที่บรรจุในภาชนะปิดสนิทแบบทำเองตามบ้าน ควรต้มให้เดือดนานๆ ก่อนกินทุกครั้ง เพราะหากผลิตหรือเก็บไม่ถูกวิธีอาจมีเชื้อที่เป็นอันตรายได้

ผักป่าและไข่มดแดง

ผักป่าตามฤดู

ยอดผักป่าหลายชนิดออกมาพร้อมฝน บางชนิดกินสดได้ บางชนิดต้องลวกหรือแกงให้สุกก่อน วิธีที่ปลอดภัยที่สุดคือถามแม่ค้าตรงๆ ว่ากินอย่างไร คนขายมักบอกเมนูที่บ้านเขาทำให้ด้วย ส่วนวันที่ไม่อยากเสี่ยงกับของป่าเลย ก็ยังมีของกินขึ้นชื่อประจำเมืองอย่างไก่ย่างวังเหนือ ข้าวซอย และไส้อั่วให้ตามชิมได้ทั้งปี

ไข่มดแดง

ไข่มดแดงมักพบในกาดช่วงปลายหน้าร้อนต่อต้นฝน แม่ค้าจะขายใส่ถุงหรือห่อใบตอง บางครั้งมีตัวมดติดมาด้วย ล้างเบาๆ ในน้ำสะอาดแล้วนำไปปรุงให้สุก เช่น ใส่แกง ห่อหมก หรือเจียวกับไข่ คนที่มีประวัติแพ้แมลงหรืออาหารทะเลควรลองทีละน้อยก่อน

กินของป่าให้ปลอดภัย

ของป่าเป็นของดีตามฤดู แต่ความเสี่ยงก็มากกว่าผักที่ปลูกในแปลง ข้อปฏิบัติง่ายๆ มีดังนี้

  • ซื้อจากแม่ค้าที่ขายประจำในกาด และถามที่มาของสินค้าได้
  • ไม่เข้าป่าไปเก็บเห็ดเอง ต่อให้มีคนพาไปก็ตาม คนที่ไม่ได้โตมากับป่าแยกเห็ดพิษออกจากเห็ดกินได้ด้วยตาเปล่าแทบไม่ได้
  • ไม่เชื่อวิธีทดสอบพิษแบบบอกต่อ เช่น ต้มกับข้าวสารหรือจุ่มช้อนเงิน วิธีเหล่านี้แยกเห็ดพิษไม่ได้
  • ล้างให้สะอาดและปรุงให้สุกทุกครั้ง ไม่กินของป่าดิบ
  • ถ้ากินแล้วมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ท้องเสีย หรือเวียนหัว ให้รีบไปโรงพยาบาลทันที และเก็บเศษอาหารที่เหลือไปให้แพทย์ดูด้วย

ถ้าเช่าที่พักมีครัวและอยากลองทำกินเอง เรื่องเดินกาดเช้าแล้วซื้อของกลับไปเข้าครัวในที่พักมีวิธีเก็บของสดในตู้เย็นให้ด้วย ส่วนคนที่เดินกาดแล้วเจอแผงยาหม่องหรือลูกประคบวางขายใกล้ๆ ลองดูวิธีอ่านฉลากสมุนไพรในกาดลำปางก่อนหยิบใส่ตะกร้า

ของกินที่มาตามฤดูแบบนี้มีให้ตามหาในทุกจังหวัดภาคเหนือ ทางเชียงรายก็มีสับปะรดภูแลและนางแลที่คนรอกินกันทุกปี เป็นอีกตัวอย่างของผลผลิตที่ผูกกับฤดูกาลและพื้นที่

เห็ดป่าที่ไม่รู้แหล่งที่มา ต่อให้ดูคล้ายเห็ดที่เคยกินแค่ไหน อย่าซื้อและอย่ากิน อาการจากเห็ดพิษบางชนิดอาจมาช้าจนทำให้ไปถึงมือแพทย์ไม่ทัน